residency report
2026: Michiel van Bakel
Afval vinden op Vlieland valt niet mee. Toch is dat de eerste ‘creatieve’ handeling die ik op het eiland verricht. Als een soort beginpunt van de residency wil ik een gaatjescamera ophangen gemaakt van ter plekke gevonden rommel. Een energiedrankblikje achteloos weggewaaid tussen de gaspeldoornstruiken vlak bij de vuurtoren volstaat. Ik maak een gaatje in het zachte aluminium, fotogevoelig papier erin en ik bevestig de primitieve camera obscura tijdelijk aan een stevige boom. De zon schrijft met haar licht een baan op het geduldige papier. Het silhouet van de den en de zonnebaan verschijnen na 8 uur belichten. Het uitzicht op zee vaag in de verte wordt vastgelegd en daarmee een brokstukje van de genius loci, vrij vertaald de ziel van deze plek.
Doel van m’n verblijf hier op het eiland is om het altijd veranderende landschap te vatten met experimentele fotografische technieken waar ik als beeldend kunstenaar onderzoek naar doe. De beleving van het verstrijken van tijd naast het verbeelden van de freakin’ mess die wij als mensen van onze naaste omgeving tot de gehele aarde aan toe weten te maken. Dit leidt zelfs tot de volgende absurde vraag:
Kan een zee verdrinken? De huidige stand van de wetenschap waarschuwt er inderdaad voor. De Waddenzee wordt nog deze eeuw zeer ernstig bedreigd in haar voortbestaan. Steigende zeespiegel, mondiale klimaatverandering, gaswinning, bodemdaling, militaire uitstoot van broeikasgassen. Je zou er moedeloos van worden. Er klinkt ook positief nieuws aldus de Waddenvereniging. Verdrinking is niet onvermijdelijk. Werk aan de winkel! De transitie naar circulariteit gaat tergend traag maar de actualiteit van onze fossiele energie-afhankelijkheid laat zien dat een nieuwe weg onontkoombaar is. Laat ik maar gewoon beginnen met hier, ter plekke, de eb- en vloedbewegingen en verschijnen en verdwijnen van de grillige zand- en slikplaten vast te leggen. Een getuigenis van wat er nu is.
Het Vuurboetsduin is 45 meter hoog geeft een prachtig weids vergezicht naar het zuiden. Het idee is om vanaf dit punt eb en vloed zichtbaar te maken met timelapses. Hoe ik dat precies ga monteren is van later zorg, nu wil ik gedurende meerdere momenten het opkomend tij met nabij-infrarood licht in verschillende golflengten opnemen.
Het lijkt me wel gepast om dit kwetsbare panorama met een bredere dan de normale menselijke blik te visualiseren. Het is een fascinerend gegeven dat we ons zicht kunnen verruimen tot in regionen waarin andere dieren kunnen kijken, zoals in ultraviolet of infrarood licht. Het ‘anders dan menselijk’ perspectief. Het zicht van sommige slangen, vleermuizen, vissen, vogels, bijen, garnalen... Ironisch genoeg heb ik daar dan wel een geavanceerde technologische vinding voor nodig.
Even een kleine zijsprong naar visuele perceptie. De meeste mensen herinneren zich van biologieles wel dat in ons oog kegeltjes zitten die rood, groen of blauw licht kunnen zien. Samen kunnen ze alle kleuren van de regenboog laten verschijnen in onze hersenen. In plaats van deze drie basiskleuren filter ik nu 3 infrarood en ultraviolet ‘tinten’ uit het landschap voor de camera. Die kan ik daarna gebruiken om een ander zicht op de wereld samen te stellen. Van tevoren weet ik niet precies hoe deze nieuwe blik eruit zal zien, en het blijft altijd een magisch moment om die infraroodlagen (near-infrared) samen te brengen en te zien waar het in uitmondt. Mijn hoop is natuurlijk dat wanneer ik de foto’s in een later stadium ga animeren de bewegingen van het zeewater op een andere manier naar voren zullen komen.
Zoals gezegd is dat van later zorg. Ik wil deze eerste periode van de residency vooral op een intuïtieve manier heel veel ruw beeld- en geluidsmateriaal met Vlieland in z’n vele facetten als hoofdpersoon verzamelen.
Al kijkend fiets en wandel ik het eiland rond met een tas vol foto- en scanapparatuur. Het is een heel afwisselend en rijk landschap. Van de woestijnachtige Vliehors (defensie schietterrein), de vogelrijke Kroonpolders, uitkijk Dodemansbol tot knielend op een bedje mos in de duinen op het meest oostelijke punt.
Een doorzeefde tank bezien met multispectrale blik op de prachtige barre zandvlakte Vliehors.
Eb en vloed wisselen gestaag iedere zes uur, de tijd vliegt. Time and tide wait for no man. En ook voor no bird. Een boswachter die ik tijdens een van de opnamesessies tref vraagt zich met duistere humor af of de evolutionaire verlenging van de poten van de steltlopers de zeespiegelstijging wel bij kan benen…
Ik weet al dat ik in een volgende fase de digitale multispectrale opnamen die ik nu vooral maak wil laten contrasteren met hele basale analoge opnamen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan een gaatjescamera gemaakt van een schelp of andere aangespoelde dingen. Mmm, is een schelp op het strand een ding of een verlaten huis...
Wanneer ik de veerboot naar Harlingen terugneem staan er duizenden opnamen op de harddisk en heel veel indrukken in mijn hoofd. Even rustig laten rijpen, daarna kan het animeren van de pixels en het laten verschijnen van de beelden beginnen.
Michiel van Bakel, lente 2026
