residency report
2026: Studio Berkveldt
Onze eerste werkperiode bij Standplaats Vlieland zit erop. We kwamen naar het eiland met een fascinatie voor de Japanse oester: een soort die vaak wordt beschreven als indringer, plaag of probleem, maar die op het wad ook nieuwe structuren bouwt. Ze filtert water, vormt riffen en creëert een harde, driedimensionale structuur waarin ook andere soorten beschutting, voedsel of houvast kunnen vinden. Voor ons werd de oester daarmee een dubbelzinnig wezen: scherp en verstorend, maar ook vormgevend, dragend en vol leven.
In deze eerste maand wilden we vooral het eiland, het wad en de mensen die er wonen leren kennen. We brachten veel tijd door op de oesterbanken. We keken, luisterden, wachtten op laagwater en voelden hoe deze harde, snijdende riffen het landschap veranderen. De oesterbanken bleken geen statische structuren. Ze kraken, borrelen en bewegen mee met het getij. In de video- en geluidsopnames die we boven en onder water maakten, kwam een klankwereld naar voren die we niet hadden verwacht: alsof het rif zelf ademt, schuurt en spreekt.
Naast dit veldonderzoek deden we deskresearch naar de Japanse oester, Japanse sprookjes en lokale Vlielandse verhalen. In de bibliotheek lazen we boeken over het eiland, geschreven door en over Vlielanders, met aandacht voor gedichten, herinneringen, scheepsrampen en sagen. We bezochten meerdere keren Tromp’s Huys, spraken met Gerrit de Oesterman, gingen wadlopen, jutten langs de vloedlijn, deden mee aan een strandschoonmaak en gingen op zoek naar verhalen van jutters over wat de zee geeft, terugneemt en achterlaat.
Ook zochten we contact met de gemeenschap. Tijdens een koffieuurtje in het buurthuis verzamelden we oude verhalen, herinneringen en fragmenten van eilandgeschiedenis. Bij Opoe Nel, Nel Cupido-Kooijman, 96 jaar en dichteres van het eiland, hoorden we over de Allemantjes: kabouterachtige wezens uit een Vlielands sprookje. Deze ontmoeting maakte voelbaar hoe mythologie op het eiland niet alleen iets uit het verleden is. Verhalen kunnen ook een manier zijn om te spreken over verdwijnen, bewaren en samenleven in een kleine gemeenschap. Juist op een eiland, waar verhalen vaak verbonden zijn aan specifieke mensen, families en plekken, wordt die overdracht voelbaar kwetsbaar. Mondelinge overlevering bestaat niet vanzelf: ze blijft alleen levend wanneer iemand haar vertelt, iemand anders luistert en een volgende generatie haar opnieuw gebruikt. Wanneer de kring van vertellers kleiner wordt, of generaties elkaar minder vanzelfsprekend ontmoeten, krijgen folklore en mythologie een eigen tijdelijkheid.
Steeds vaker dachten we aan Vlieland als een plek waar tijdelijkheid niet abstract is, maar dagelijks aanwezig. Het eiland beweegt, slijt, groeit aan en verdwijnt. Ook de eilandcultuur verandert. In gesprekken kwamen vergrijzing, toerisme en de kwetsbaarheid van kleinegemeenschappen regelmatig terug. Tegen die achtergrond zoeken we naar een verhaal dat niet los boven de plek hangt, maar uit het wad, de oesterbanken en de stemmen van eilanders kan groeien.
Deze eerste werkperiode bracht verschillende conceptuele richtingen en materiaalvragen naar voren. We onderzochten de oester als filteraar, als rifbouwer, als luisterend organisme en als mogelijke drager van stem, klank of herinnering. Tegelijk ontstonden er eerste vragen rond materiaal: hoe zou audio uit of via oesters kunnen klinken, welke beelden of objecten kunnen zich tot de oesterbanken verhouden, en hoe kan een materiaalexperiment iets zichtbaar maken van water, slib, geluid en verandering? De eerste proeven waren vooral zoekend. Nog niet alles hoeft daarin al te lukken. Deze periode heeft vooral duidelijk gemaakt welke vragen we mee willen nemen naar de volgende werkperiode. Daarin willen we verder werken aan beeld, geluid en materiaal, maar ook aan de vraag hoe het onderzoek samen met eilanders kan groeien.
Over Studio Berkveldt
Tijdens de residency op Vlieland, stelt Studio Berkveldt de Japanse Oester centraal en bestudeert de herkomst, ecologische impact en mythologie rondom deze exoot.
